Advies: capaciteitsmechanisme voor voorzieningszekerheid richting 2035
De Monitor Voorzieningszekerheid onderzoekt of het Nederlandse elektriciteitssysteem ook in de toekomst aan de vraag naar elektriciteit kan voldoen. Het vooruitzicht is snel toenemende tekorten na 2030.
Regelbaar vermogen is essentieel
De beschikbaarheid van voldoende regelbaar vermogen in Nederland en omringende landen is essentieel. Met die woorden maakt COO Maarten Abbenhuis duidelijk waarom TenneT het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) adviseert te starten met een capaciteitsmechanisme, waarbij klanten en marktpartijen een vergoeding krijgen in ruil voor regelbaar vermogen in de vorm van geleverde of niet-gebruikte stroomcapaciteit. Dat advies klinkt in de vandaag verschenen Monitor Voorzieningszekerheid 2026, voorheen bekend als de Monitor Leveringszekerheid. Die schetst al over vier jaar snel toenemende overschrijdingen van de wettelijke normen rond voorzieningszekerheid.
Schets van verwachte ontwikkelingen
De risico’s voor de voorzieningszekerheid van elektriciteit in Nederland nemen de komende jaren aanzienlijk toe, valt te lezen in de jaarlijkse monitor. Daarin onderzoeken we of het Nederlandse elektriciteitssysteem ook in de toekomst voldoende productiecapaciteit heeft om aan de stroomvraag te voldoen. Op basis van verwachtingen voor 2028, 2030, 2033 en 2035 schetst de monitor de ontwikkeling van productiecapaciteit, opslag, import en vraagrespons tot en met 2035.
Veel verschillende scenario’s
De monitor gebruikt bovendien een scenario voor snellere groei van de elektriciteitsvraag en een scenario voor tragere groei, plus een scenario waarin de elektriciteitsvraag in heel Europa minder snel groeit. Voor elk van deze scenario’s worden tientallen weerssituaties en uitvalsituaties van centrales beoordeeld. Mogelijke tekorten worden gemeten met twee indicatoren: LOLE (het verwachte aantal uren met een tekort) en EENS (de verwachte omvang van het tekort in Gigawatturen). Samen laten deze zien hoe vaak en hoe groot elektriciteitstekorten zouden kunnen zijn.
Snel toenemende tekorten na 2030
De voornaamste conclusie is dat de Nederlandse voorzieningszekerheidsnorm van gemiddeld maximaal vier uur tekort per jaar vanaf 2030 wordt overschreden. Na 2030 nemen de verwachte tekorten snel toe, met LOLE-waarden die in 2035 oplopen naar 37 tot 46 uur per jaar. De oorzaak is achterblijvende productiecapaciteit in combinatie met een sterk groeiende elektriciteitsvraag en een afname van regelbaar productievermogen in binnen- en buitenland. Duurzame elektriciteitsproductie uit wind en zon en flexibiliteitsopties – zoals batterijen – bieden soelaas, maar vangen het verdwijnen van gas- en kolencentrales en de stijgende vraag onvoldoende op.
Met de monitor laat TenneT al jaren zien dat niet alleen de groei van de elektriciteitsvraag essentieel is, maar ook de beschikbaarheid van voldoende regelbaar vermogen in Nederland en omringende landen. De energietransitie vraagt om vooruitkijken en tijdig handelen. Door op tijd keuzes te maken en bindende afspraken te maken over de uitvoering van oplossingen, zorgen we ervoor dat Nederland ook in de toekomst beschikt over een duurzaam, betrouwbaar en onafhankelijk elektriciteitssysteem.
Over het advies
Zie daar dus ons advies voor voldoende regelbaar vermogen door middel van een capaciteitsmechanisme. Het mechanisme is idealiter operationeel vanaf de winter van 2029–2030, en zet in op expliciete deelname van vraagrespons. Dat is het tijdelijk en bewust aanpassen van het elektriciteitsverbruik door eindgebruikers in reactie op signalen of prijsveranderingen. Het advies is ook dat Nederland aansluiting zoekt bij landen die al een capaciteitsmechanisme hebben of overwegen.